Connect
Yukarı çık

BİR MATEMATİK DEHASI: SUTAYTA EL-MAHAMALİ

Onuncu yüzyılda yaşamış bir isimdir Sutayta el-Mahamali. Matematikçi, miras hukuku gibi konularda uzman isim. Tek bir alanda uzmanlaşmayan bir bilim kadınıdır. Birbirinden farklı birçok alanda eğitimler alarak uzman denilecek seviyeye gelir. Sutayta, aynı zamanda Kur’an hafızıdır.
Cebir gibi karmaşık bir işlemler silsilesi ile miras meselesini çözüme kavuşturur. Kübik tip denklemde bir farkındalık ortaya koyar. Ondalık sayma sistemini basite indirgeyerek halen günümüzde kullanılır düzeyde olmasını sağlar.
Tarihsel kaynaklar incelendiği zaman Sutayta’nın yapmış olduğu çalışmaların müstakil bir çalışmadan ziyade hazır bulunan teorileri geliştirmeye yönelik olduğunu görüyoruz.

Medeniyetin ve bilimin beşiği: Bağdat.
Şimdilerde işgal altında olan toprakları ve yitip giden güzelliklerine rağmen çok zengin bir kültür barındırır bünyesinde. Abbasiler devrinde kurulan Beyt-ül Hikme ile birlikte ilimler harmonisi halini alır bu şehir.
Bu güzel mirası devam ettiren Abbasi halifelerinden El-Mansur matematik alanında yapılan çalışmaları dikkatle inceletir. Eksiklik gördüğü noktaların tamamlanması için matematik alanında çalışan bilim insanlarını dünyanın çeşitli bölgelerine gönderir. Bu araştırma neticesi Hindistan’dan bir matematikçi grubu Bağdat’a gelir. On basamaklı sayı sistemlerini açıklamak neticesi ile gelen grup aslında ticari gayelere hizmet ediyordur. Orada yaptıkları çalışmaları henüz kullanıma başlanılan matbaa ve kâğıt ile üretim yaparak bir kitap endüstrisi kurmak gayesi ile çalışmalar yaparlar.
Ancak Halife Mansur’un gayesi bu değildir. İlim alanında yapılacak yenilikler ile insanlık faydasına çalışmalar yapılmasını düşler. Şükür ki, bilimden uzak yeni buluşlar yapmayı hedefe almayan bu çalışmaların yanında gerçek manada buluş yapan ve insanlığın hizmetine sunan bilim insanları da vardır. Üstelik bir kadının tarih sahnesinde yer alacak derecede iyi matematiksel çalışmalar yapması bu devir için çok görülmese gerektir. İslam’ın toplumsal hayatın içine etkilerinin en net biçimde görüldüğü Abbasiler Devri Bağdat’ında bir hanımın zekâsının neticesi günümüze değin gelir.
10. yüzyılda yaşamış bir isimdir Sutayta el-Mahamali. İsminin künyesine bakacak olursak Arapça “taşımak” manasına gelen ma-hamal kelimesini görürüz. Bu da araştırmacıların hamallık yapan bir soydan geldiği düşüncesine sahip olmasını sağlar. Ancak bunun yanı sıra babası Ebu Abdullah El-Hüseyin Bağdat’ta görevli bir hâkimdir. Kızının eğitimi için çok özen gösterir ve hadis, matematik, hukuk gibi konularda dersler almasını sağlar. Sutayta, bu sebeple tek bir alanda uzmanlaşmayan bir bilim kadınıdır. Birbirinden farklı birçok alanda eğitimler alarak uzman denilecek seviyeye gelir.

ARİTMETİK MATEMATİK ALANINDA FARKLI BİR BULUŞA İMZA ATTI
Bu eğitim alanlarında en çok hukuk ve matematik ile ilgilenir. Dönemin popüler tartışma konusu ‘Cebir’ üzerine çalışmalar yapar. Rakamlar ve semboller kullanarak matematiksel denklemler kurarak işlem çözmek manasında olan cebiri ilk bulan Harizmi’dir. Bu buluşu İslam hukuku alanında kullanarak karmaşık olan konuları çözüme kavuşturan da Sutayta olmuştur. Yaşadığı dönemde karmaşıklığından dolayı anlaşılması güç olan miras ile ilgili hükümler üzerine çalışır. Mirasla ilgili bir mülkün gelirini vefat eden kişinin yakınlarına nasıl dağıtılacağı konusunu aydınlatır. El-Harizmi’nin bu konudaki araştırmalarını inceler. Yunan cebirsel problem çözme yöntemi ile birleştirir. Ve netice olarak günümüz miras hukukundaki matematiksel hesaplamaları bulur. Baştan bir şey icat etmemiş dahi olsa karmaşık bir mesele olan miras meselelerini herkesin anlayacağı ölçüye getirir.

RÜMEYSA KOCAMAZ AKGÜN

Devamı Maaile Dergi Nisan Sayısı’nda… 

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

  • DİZİ NESİLLERİ

    Televizyonlarda yayınlanan diziler ailecek vazgeçemediğimiz, komşularla, akrabalarla buluşup seyrettiğimiz programların başında geldi. Fark etmeden sevinçle, merakla dizilerde verilen mesajları yavaş yavaş...

    Maaile DergiEkim 13, 2019
  • KİME YABANCIYIZ?

      Son peygamberin ümmeti olarak tüm yeryüzünden sorumlu isek ve bu sorumluluğumuz kıyamet saatine kadar devam ediyorsa biz bu dünyada kime...

    Maaile DergiEkim 13, 2019
  • KİLİTLİ KAPI

    34. sayıdaki Beklenmedik Misafirler adlı hikayenin devamı… Anlayacak ve çözümleyecek çok şey vardı. Anlaşılan o ki ödenecek bedeller de vardı. Gerçi...

    Maaile DergiEkim 13, 2019
  • ZAMANIN KIYMETİ

    Her insanın her duruma biçtiği bir değer vardır. Çoğu durum belki tekrarlanabilir, yinelenebilir fakat zamanın tekrarlanabilir özelliği yoktur. Zaman, açıklanması ve...

    Maaile DergiEkim 13, 2019
  • MİLLİ GÖRÜŞ’SÜZ OLMUYOR!

    Bu memleketin son yarım asrından Milli Görüş’ü çıkarırsanız geriye millet adına yapılmış bir şey kalmaz. Geçen zamanın bize öğrettiği hakikat şu...

    Maaile DergiEkim 13, 2019
  • BİR EYLEM BİÇİMİ OLARAK YABANCILAŞMA

    Maddiyatı merkeze alan aile için, çocuğunun fiziksel, ruhsal dünyasında yaşanan dönüşümler göz ardı edilir. Her anlamda yabancılaşma yaşanır. Bir evin içinde...

    Maaile DergiEkim 13, 2019
  • KİTLE İMHA KUŞAĞI: KADIN PROGRAMLARI

    Dünyada ve özellikle ülkemizde yayınlanan kadın kuşağı programları ve formatları, sömürü düzeninin bir ürünü ve projesidir. Kadının mahremiyetini, estetik değerlerini ve...

    Maaile DergiEkim 12, 2019
  • EVVEL REFÎK, BADE’L TARÎK

    Bismillahirrahmanirrahim; Zafer inananlarındır ve zafer yakındır… Dost; Allah’ı ve ölümü hatırlatandır. Düşman ise sizi dünya gailesine daldıran ve ölümü unutturandır. Ama...

    Maaile DergiEkim 12, 2019
  • ZAMANIN İÇİNDEN YANSIYANLAR

      08 Ekim 1912 BALKAN SAVAŞLARI BAŞLADI Fransız İhtilali ile başlayan milliyetçilik akımları en fazla çok uluslu devletleri etkilemekteydi. Osmanlı Devleti’nin...

    Maaile DergiEkim 12, 2019