Connect
Yukarı çık

BİR MATEMATİK DEHASI: SUTAYTA EL-MAHAMALİ

Onuncu yüzyılda yaşamış bir isimdir Sutayta el-Mahamali. Matematikçi, miras hukuku gibi konularda uzman isim. Tek bir alanda uzmanlaşmayan bir bilim kadınıdır. Birbirinden farklı birçok alanda eğitimler alarak uzman denilecek seviyeye gelir. Sutayta, aynı zamanda Kur’an hafızıdır.
Cebir gibi karmaşık bir işlemler silsilesi ile miras meselesini çözüme kavuşturur. Kübik tip denklemde bir farkındalık ortaya koyar. Ondalık sayma sistemini basite indirgeyerek halen günümüzde kullanılır düzeyde olmasını sağlar.
Tarihsel kaynaklar incelendiği zaman Sutayta’nın yapmış olduğu çalışmaların müstakil bir çalışmadan ziyade hazır bulunan teorileri geliştirmeye yönelik olduğunu görüyoruz.

Medeniyetin ve bilimin beşiği: Bağdat.
Şimdilerde işgal altında olan toprakları ve yitip giden güzelliklerine rağmen çok zengin bir kültür barındırır bünyesinde. Abbasiler devrinde kurulan Beyt-ül Hikme ile birlikte ilimler harmonisi halini alır bu şehir.
Bu güzel mirası devam ettiren Abbasi halifelerinden El-Mansur matematik alanında yapılan çalışmaları dikkatle inceletir. Eksiklik gördüğü noktaların tamamlanması için matematik alanında çalışan bilim insanlarını dünyanın çeşitli bölgelerine gönderir. Bu araştırma neticesi Hindistan’dan bir matematikçi grubu Bağdat’a gelir. On basamaklı sayı sistemlerini açıklamak neticesi ile gelen grup aslında ticari gayelere hizmet ediyordur. Orada yaptıkları çalışmaları henüz kullanıma başlanılan matbaa ve kâğıt ile üretim yaparak bir kitap endüstrisi kurmak gayesi ile çalışmalar yaparlar.
Ancak Halife Mansur’un gayesi bu değildir. İlim alanında yapılacak yenilikler ile insanlık faydasına çalışmalar yapılmasını düşler. Şükür ki, bilimden uzak yeni buluşlar yapmayı hedefe almayan bu çalışmaların yanında gerçek manada buluş yapan ve insanlığın hizmetine sunan bilim insanları da vardır. Üstelik bir kadının tarih sahnesinde yer alacak derecede iyi matematiksel çalışmalar yapması bu devir için çok görülmese gerektir. İslam’ın toplumsal hayatın içine etkilerinin en net biçimde görüldüğü Abbasiler Devri Bağdat’ında bir hanımın zekâsının neticesi günümüze değin gelir.
10. yüzyılda yaşamış bir isimdir Sutayta el-Mahamali. İsminin künyesine bakacak olursak Arapça “taşımak” manasına gelen ma-hamal kelimesini görürüz. Bu da araştırmacıların hamallık yapan bir soydan geldiği düşüncesine sahip olmasını sağlar. Ancak bunun yanı sıra babası Ebu Abdullah El-Hüseyin Bağdat’ta görevli bir hâkimdir. Kızının eğitimi için çok özen gösterir ve hadis, matematik, hukuk gibi konularda dersler almasını sağlar. Sutayta, bu sebeple tek bir alanda uzmanlaşmayan bir bilim kadınıdır. Birbirinden farklı birçok alanda eğitimler alarak uzman denilecek seviyeye gelir.

ARİTMETİK MATEMATİK ALANINDA FARKLI BİR BULUŞA İMZA ATTI
Bu eğitim alanlarında en çok hukuk ve matematik ile ilgilenir. Dönemin popüler tartışma konusu ‘Cebir’ üzerine çalışmalar yapar. Rakamlar ve semboller kullanarak matematiksel denklemler kurarak işlem çözmek manasında olan cebiri ilk bulan Harizmi’dir. Bu buluşu İslam hukuku alanında kullanarak karmaşık olan konuları çözüme kavuşturan da Sutayta olmuştur. Yaşadığı dönemde karmaşıklığından dolayı anlaşılması güç olan miras ile ilgili hükümler üzerine çalışır. Mirasla ilgili bir mülkün gelirini vefat eden kişinin yakınlarına nasıl dağıtılacağı konusunu aydınlatır. El-Harizmi’nin bu konudaki araştırmalarını inceler. Yunan cebirsel problem çözme yöntemi ile birleştirir. Ve netice olarak günümüz miras hukukundaki matematiksel hesaplamaları bulur. Baştan bir şey icat etmemiş dahi olsa karmaşık bir mesele olan miras meselelerini herkesin anlayacağı ölçüye getirir.

RÜMEYSA KOCAMAZ AKGÜN

Devamı Maaile Dergi Nisan Sayısı’nda… 

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dosya

  • YAN ODAYA HİCRET NE ZAMAN?

    Aile içinde ayrı bir dünya oluştu. Toplumun temel taşı olan aile böylece dinamitlenmeye başlandı. Teşbihte hata olmasın, evlatlar için odadan odaya...

    Maaile DergiHaziran 17, 2019
  • BATI İÇİMİZE GİRDİ, GÜVEN DIŞARI ÇIKTI

    İslam ahlakıyla bezenen, kapılarında kilit kullanılmayan güvenli şehirler… Ecdadımız gazaya giderken önce sevgi seferleriyle girmek istemiş, yöre halkı da Osmanlıya kapılarını...

    Maaile DergiHaziran 17, 2019
  • GÜÇLÜ KADIN OLMAK

    Güçlü ve mutlu olması için kadının Rıza-i İlahi çizgisinde çalışması gerekir. Kadın aslında tam merkezdedir. Hayatın merkezinde olan kadın, ailenin de...

    Maaile DergiHaziran 17, 2019
  • AİLELER, TOPLUMLAR NEDEN VAR?

    Çocuklar, kadınlar, işçiler, tüketiciler haklarını kendileri koruyacaksa toplumlar neden var? Günlük yaşantımız ve ömrümüz boyunca yüzlerce sıfat taşıyoruz. Bu sıfatların her...

    Maaile DergiHaziran 17, 2019
  • RAMAZAN’IN HAKKINI VERMEK

    Bizler de bu yüzyılda farkında olmadan Allah’tan başka para, makam, statü vesaire putlarımızı kırmalı şeksiz ve şüphesiz halisane Yaratana yönelmeliyiz. Bilinmelidir...

    Maaile DergiMayıs 22, 2019
  • GEÇİMSİZ SEÇİM : MUKABELE YERİNE MUKATELE!

    Ömrümüz vefa etmişse, yılda üç kez ard arda gelerek ‘’Ben geldim!’’diye kapımızı çalan güzel aylar. Elele vermiş üç güzel ay. Âdeta...

    Maaile DergiMayıs 22, 2019
  • RAMAZAN’DA ÇOCUK OLMAK YA DA TEKNE ORUCU

    Ramazan ayı hem büyükler hem de çocuklar için ayrı bir telaşın yaşandığı mübarek bir aydır. Her birimiz çocukluk dönemimizde geçirdiğimiz ramazanları...

    Maaile DergiMayıs 22, 2019
  • MUTLULUKTUR PAYLAŞMAK

    Ramazan’da insanlığımızı hatırlarız. İnsan olmanın gereklerini. İnsan kendini insanda bulur. İnsanın kendini bulduğu en yakını ise komşularıdır. Komşuluğunun öneminden o kadar...

    Maaile DergiMayıs 22, 2019
  • HEYECANLARINI KAYBEDENLERE

    Şimdi kalkma zamanı, dilimizde Hak sözle en yakınımızdan başlayarak uyarma zamanı. Baharları yaşarken içimizde, heyecan çiçeklerinin açma zamanı. Tam da Müslüman...

    Maaile DergiMayıs 22, 2019