Connect
Yukarı çık

BİR MATEMATİK DEHASI: SUTAYTA EL-MAHAMALİ

Onuncu yüzyılda yaşamış bir isimdir Sutayta el-Mahamali. Matematikçi, miras hukuku gibi konularda uzman isim. Tek bir alanda uzmanlaşmayan bir bilim kadınıdır. Birbirinden farklı birçok alanda eğitimler alarak uzman denilecek seviyeye gelir. Sutayta, aynı zamanda Kur’an hafızıdır.
Cebir gibi karmaşık bir işlemler silsilesi ile miras meselesini çözüme kavuşturur. Kübik tip denklemde bir farkındalık ortaya koyar. Ondalık sayma sistemini basite indirgeyerek halen günümüzde kullanılır düzeyde olmasını sağlar.
Tarihsel kaynaklar incelendiği zaman Sutayta’nın yapmış olduğu çalışmaların müstakil bir çalışmadan ziyade hazır bulunan teorileri geliştirmeye yönelik olduğunu görüyoruz.

Medeniyetin ve bilimin beşiği: Bağdat.
Şimdilerde işgal altında olan toprakları ve yitip giden güzelliklerine rağmen çok zengin bir kültür barındırır bünyesinde. Abbasiler devrinde kurulan Beyt-ül Hikme ile birlikte ilimler harmonisi halini alır bu şehir.
Bu güzel mirası devam ettiren Abbasi halifelerinden El-Mansur matematik alanında yapılan çalışmaları dikkatle inceletir. Eksiklik gördüğü noktaların tamamlanması için matematik alanında çalışan bilim insanlarını dünyanın çeşitli bölgelerine gönderir. Bu araştırma neticesi Hindistan’dan bir matematikçi grubu Bağdat’a gelir. On basamaklı sayı sistemlerini açıklamak neticesi ile gelen grup aslında ticari gayelere hizmet ediyordur. Orada yaptıkları çalışmaları henüz kullanıma başlanılan matbaa ve kâğıt ile üretim yaparak bir kitap endüstrisi kurmak gayesi ile çalışmalar yaparlar.
Ancak Halife Mansur’un gayesi bu değildir. İlim alanında yapılacak yenilikler ile insanlık faydasına çalışmalar yapılmasını düşler. Şükür ki, bilimden uzak yeni buluşlar yapmayı hedefe almayan bu çalışmaların yanında gerçek manada buluş yapan ve insanlığın hizmetine sunan bilim insanları da vardır. Üstelik bir kadının tarih sahnesinde yer alacak derecede iyi matematiksel çalışmalar yapması bu devir için çok görülmese gerektir. İslam’ın toplumsal hayatın içine etkilerinin en net biçimde görüldüğü Abbasiler Devri Bağdat’ında bir hanımın zekâsının neticesi günümüze değin gelir.
10. yüzyılda yaşamış bir isimdir Sutayta el-Mahamali. İsminin künyesine bakacak olursak Arapça “taşımak” manasına gelen ma-hamal kelimesini görürüz. Bu da araştırmacıların hamallık yapan bir soydan geldiği düşüncesine sahip olmasını sağlar. Ancak bunun yanı sıra babası Ebu Abdullah El-Hüseyin Bağdat’ta görevli bir hâkimdir. Kızının eğitimi için çok özen gösterir ve hadis, matematik, hukuk gibi konularda dersler almasını sağlar. Sutayta, bu sebeple tek bir alanda uzmanlaşmayan bir bilim kadınıdır. Birbirinden farklı birçok alanda eğitimler alarak uzman denilecek seviyeye gelir.

ARİTMETİK MATEMATİK ALANINDA FARKLI BİR BULUŞA İMZA ATTI
Bu eğitim alanlarında en çok hukuk ve matematik ile ilgilenir. Dönemin popüler tartışma konusu ‘Cebir’ üzerine çalışmalar yapar. Rakamlar ve semboller kullanarak matematiksel denklemler kurarak işlem çözmek manasında olan cebiri ilk bulan Harizmi’dir. Bu buluşu İslam hukuku alanında kullanarak karmaşık olan konuları çözüme kavuşturan da Sutayta olmuştur. Yaşadığı dönemde karmaşıklığından dolayı anlaşılması güç olan miras ile ilgili hükümler üzerine çalışır. Mirasla ilgili bir mülkün gelirini vefat eden kişinin yakınlarına nasıl dağıtılacağı konusunu aydınlatır. El-Harizmi’nin bu konudaki araştırmalarını inceler. Yunan cebirsel problem çözme yöntemi ile birleştirir. Ve netice olarak günümüz miras hukukundaki matematiksel hesaplamaları bulur. Baştan bir şey icat etmemiş dahi olsa karmaşık bir mesele olan miras meselelerini herkesin anlayacağı ölçüye getirir.

RÜMEYSA KOCAMAZ AKGÜN

Devamı Maaile Dergi Nisan Sayısı’nda… 

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dosya

  • Çünkü Allah Yolları Kesiştiren ve Onları Birleştirendir!

    Hüseyin Amca, sesi ve sıcaklığı unutulmayacak bir adamdı. Ne yaptıkları unutuldu ne hissettirdikleri ne de hayatlarına dokundurduğu o elleri… Çok isterdi...

    Maaile DergiMayıs 17, 2020
  • CORONA GÜNLERİNDE MÜSLÜMANLARIN HALİ

    Dünyaya o kadar dalmıştık ki olan bitenler umurumuzda değildi pek. Filistin’de, Irak’ta, Suriye’de, Bangladeş’te, Doğu Türkistan’da ve saymakla bitiremeyeceğimiz onlarca zulmü...

    Maaile DergiMayıs 17, 2020
  • Yıkılamaz Kale; Evimiz

    Malumunuz olduğu üzere 2019 son aylarından beri Çin’de ortaya çıkan bir virüsle karşı karşıyayız. Bu virüsle Mart 2020 tarihi itibariyle yakinen...

    Maaile DergiMayıs 17, 2020
  • Dinin ‘‘janjanlı’’sından Lütfen(!)

    Elimizde Kitap da var Sünnet de. Uygulamada, her birimizin eksiklikleri olabilir. Bu ferdî bir sorumluluktur ve her ferd, yapamadıklarının hesabını kendisi...

    Maaile DergiMayıs 17, 2020
  • KAYBETTİĞİMİZ EVLERİMİZE KORANAVİRÜS’LE KAVUŞTUK!

    Covid-19 kapıda ve biz evlerdeyiz… Kabus gibi bir rüya mı desek? Hayır, gerçeğin tam da kendisi şu an yaşanan! 80’li yılların...

    Maaile DergiMayıs 17, 2020
  • SANA SÖZ YİNE BAHARLAR GELECEK

    Yeniden doğuşu, yenilenmeyi, ayağa kalkmayı hissettiren bahar mevsimini ayrı severiz. Çiçeklerin açtığını görmeyi, kuşların cıvıltısını duymayı, güneşin sıcaklığını hissetmeyi severiz. Bahar...

    Maaile DergiMayıs 17, 2020
  • Güneş Yeniden Doğacak!

    Dünyayı çepeçevre saran bir virüs, bir hastalık bir salgın ki sormayın. Aile bağlarının sevginin, özlemin, sağlığın ne kadar önemli olduğunu anlattı...

    Maaile DergiMayıs 17, 2020
  • 24 SAAT MÜSLÜMAN MIYIZ?

    Bismillahirrahmanirrahim İnsan, on ya da on iki saat Müslüman olur mu? “Hepimiz elbette elhamdülillah ‘Kalu Bela’dan beridir 24 saat Müslümanız.” dediğinizi...

    Maaile DergiMayıs 17, 2020
  • Umutlar Filiz Veriyor…

    Niye böyle olur hiç bilmiyorum ama zaman acı içinde kıvrandığından olsa gerek, hüzünlü günlerde akmıyor, vakit geçmiyor, takılıyor takvimlere, asılıyor imtihanın...

    Maaile DergiNisan 9, 2020