Connect
Yukarı çık

BİR MATEMATİK DEHASI: SUTAYTA EL-MAHAMALİ

Onuncu yüzyılda yaşamış bir isimdir Sutayta el-Mahamali. Matematikçi, miras hukuku gibi konularda uzman isim. Tek bir alanda uzmanlaşmayan bir bilim kadınıdır. Birbirinden farklı birçok alanda eğitimler alarak uzman denilecek seviyeye gelir. Sutayta, aynı zamanda Kur’an hafızıdır.
Cebir gibi karmaşık bir işlemler silsilesi ile miras meselesini çözüme kavuşturur. Kübik tip denklemde bir farkındalık ortaya koyar. Ondalık sayma sistemini basite indirgeyerek halen günümüzde kullanılır düzeyde olmasını sağlar.
Tarihsel kaynaklar incelendiği zaman Sutayta’nın yapmış olduğu çalışmaların müstakil bir çalışmadan ziyade hazır bulunan teorileri geliştirmeye yönelik olduğunu görüyoruz.

Medeniyetin ve bilimin beşiği: Bağdat.
Şimdilerde işgal altında olan toprakları ve yitip giden güzelliklerine rağmen çok zengin bir kültür barındırır bünyesinde. Abbasiler devrinde kurulan Beyt-ül Hikme ile birlikte ilimler harmonisi halini alır bu şehir.
Bu güzel mirası devam ettiren Abbasi halifelerinden El-Mansur matematik alanında yapılan çalışmaları dikkatle inceletir. Eksiklik gördüğü noktaların tamamlanması için matematik alanında çalışan bilim insanlarını dünyanın çeşitli bölgelerine gönderir. Bu araştırma neticesi Hindistan’dan bir matematikçi grubu Bağdat’a gelir. On basamaklı sayı sistemlerini açıklamak neticesi ile gelen grup aslında ticari gayelere hizmet ediyordur. Orada yaptıkları çalışmaları henüz kullanıma başlanılan matbaa ve kâğıt ile üretim yaparak bir kitap endüstrisi kurmak gayesi ile çalışmalar yaparlar.
Ancak Halife Mansur’un gayesi bu değildir. İlim alanında yapılacak yenilikler ile insanlık faydasına çalışmalar yapılmasını düşler. Şükür ki, bilimden uzak yeni buluşlar yapmayı hedefe almayan bu çalışmaların yanında gerçek manada buluş yapan ve insanlığın hizmetine sunan bilim insanları da vardır. Üstelik bir kadının tarih sahnesinde yer alacak derecede iyi matematiksel çalışmalar yapması bu devir için çok görülmese gerektir. İslam’ın toplumsal hayatın içine etkilerinin en net biçimde görüldüğü Abbasiler Devri Bağdat’ında bir hanımın zekâsının neticesi günümüze değin gelir.
10. yüzyılda yaşamış bir isimdir Sutayta el-Mahamali. İsminin künyesine bakacak olursak Arapça “taşımak” manasına gelen ma-hamal kelimesini görürüz. Bu da araştırmacıların hamallık yapan bir soydan geldiği düşüncesine sahip olmasını sağlar. Ancak bunun yanı sıra babası Ebu Abdullah El-Hüseyin Bağdat’ta görevli bir hâkimdir. Kızının eğitimi için çok özen gösterir ve hadis, matematik, hukuk gibi konularda dersler almasını sağlar. Sutayta, bu sebeple tek bir alanda uzmanlaşmayan bir bilim kadınıdır. Birbirinden farklı birçok alanda eğitimler alarak uzman denilecek seviyeye gelir.

ARİTMETİK MATEMATİK ALANINDA FARKLI BİR BULUŞA İMZA ATTI
Bu eğitim alanlarında en çok hukuk ve matematik ile ilgilenir. Dönemin popüler tartışma konusu ‘Cebir’ üzerine çalışmalar yapar. Rakamlar ve semboller kullanarak matematiksel denklemler kurarak işlem çözmek manasında olan cebiri ilk bulan Harizmi’dir. Bu buluşu İslam hukuku alanında kullanarak karmaşık olan konuları çözüme kavuşturan da Sutayta olmuştur. Yaşadığı dönemde karmaşıklığından dolayı anlaşılması güç olan miras ile ilgili hükümler üzerine çalışır. Mirasla ilgili bir mülkün gelirini vefat eden kişinin yakınlarına nasıl dağıtılacağı konusunu aydınlatır. El-Harizmi’nin bu konudaki araştırmalarını inceler. Yunan cebirsel problem çözme yöntemi ile birleştirir. Ve netice olarak günümüz miras hukukundaki matematiksel hesaplamaları bulur. Baştan bir şey icat etmemiş dahi olsa karmaşık bir mesele olan miras meselelerini herkesin anlayacağı ölçüye getirir.

RÜMEYSA KOCAMAZ AKGÜN

Devamı Maaile Dergi Nisan Sayısı’nda… 

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dosya

  • Toplumsal Kimlik Karmaşası

    Muhafazakârlık, Avrupa’da kralların, din adamlarının askerlerin halka karşı baskısı ve zulmü sonrasında ortaya çıkan Rönesans, Reform ve Aydınlanma Çağı sonrası bu...

    Maaile DergiEylül 20, 2019
  • BAHARI MÜJDELEYEN BİR CEMRE: KADIN

    YARATAN RABBİ’NİN ADIYLA OKU!” Mazlum coğrafyalara kucak kucak umut taşıyacağız ve Nemrut ateşinden İbrahim’ler toplayacağız. İbrahim’i ateşlerde yakmayan Allah’ın kapısına varacağız....

    Maaile DergiEylül 18, 2019
  • “MUTLULUK” ANAHTAR MIDIR, YOKSA KİLİT Mİ?

    İyilik ve güzellikleri yaşamak mı istiyorsun, iyilik ve güzellikleri yaşatmak için mücadele etmek mi? İşte burada Rabbimizin emri geliyor kulaklarımıza “iyiliği...

    Maaile DergiAğustos 8, 2019
  • Bitmeyen Bir Yolculuktur Annelik

    Bir çok kitabın nasıl ideal anne baba olunuru anlattığı günümüz dünyasında, anne babalar bir endişeyle bir çok kaynağı okuyup ciddi bir...

    Maaile DergiAğustos 8, 2019
  • MÜMİNİN UYARI VE DAVETTEKİ ÜSLÛBU

    Bilgiye sahip olmak tek başına yetmez. Bilgi sahibi olmadan kabiliyet de bir işe yaramayacaktır. Bu nedenle ikisi de büyük bir öneme...

    Maaile DergiAğustos 8, 2019
  • Emr-i bi’l-Ma’ruf, Nehy-i ‘anil-Münker’de Unuttuğumuz Mühtesib Kurumu

    Hukuki düzenleme yapılırken İslam Hukukunu ve modern hukuku bilen muhtesiplerin tayin edilmesi zorunludur. Meclis bir kanun veya düzenleme yaparken bu muhtesiplerin...

    Maaile DergiAğustos 8, 2019
  • ANNELERE, BABALARA VE TÜM EĞİTİMCİLERE BİR YAZ ÇAĞRISIDIR!

    Okullar tatil oldu. Geleceğimiz olan çocuklarımızı yeni bir maraton beklemekte. Bir insanın tüm hayatını etkilemesi gereken din eğitimini yıl içinde üç...

    Maaile DergiAğustos 6, 2019
  • Mezuniyette Kep Atmak Batı İcadı mı?

    Tüm dünyada yaygın olarak kutlanan, ”Batı” kaynaklı zannedilen ”kep atma” merasimleri esasen ilk kez bir İslam Üniversitesi’nde ortaya çıkmış, buna Endülüs...

    Maaile DergiAğustos 6, 2019
  • Kimler Desin?

    Düğün mevsimindeyiz. Allah’ın emrettiği bir hayatı yaşadığımızı en belirgin bir şekilde uygulamamız gereken zamanlar. “Allah’ın emri, Peygamberin (sav) kavli” diye başlanılan...

    Maaile DergiAğustos 6, 2019